وڌندڙ آبادي پاڪستان لاءِ سڀ کان وڏو سماجي ۽ معاشي خطرو آهي، وڏو وزير مراد علي شاه

ڪراچي (30 جنوري): سنڌ جي وڏي وزير سيد مراد علي شاه وڌندڙ آباديءَ کي پاڪستان لاءِ سڀ کان سنجيده سماجي ۽ معاشي چئلينجن مان هڪ قرار ڏيندي چيو آهي ته ملڪ جي مستقبل کي محفوظ بڻائڻ لاءِ شواهد تي ٻڌل ۽ ڊگهي مدي واري خانداني رٿابندي پاليسين جي سخت ضرورت آهي۔ هو جمعي ڏينهن مرزا خليل الرحمٰن فائونڊيشن (MKRF) ۽ پاپوليشن ڪائونسل پاڪستان جي اهتمام هيٺ خانداني منصوبابندي بابت سماجي ۽ رويواتي تبديلي مهم جي شروعات جي موقعي تي منعقد ڪيل پروگرام “وقفو – توازن لاءِ” کي خطاب ڪري رهيو هو جيڪو هندو جمخانا، ناپا آڊيٽوريم ۾ ٿيو۔ پروگرام کي ايم پي اي ندا کهڙو، پاپوليشن ڪائونسل پاڪستان جي ڪنٽري ڊائريڪٽر ڊاڪٽر زيبہ ستار، برطانيا جي ڊپٽي هاءِ ڪمشنر لانس ڊوم، ۽ MKRF جي مينيجنگ ڊائريڪٽر شاه رُخ حسن پڻ خطاب ڪيو۔ وڏي وزير ياد ڏياريو ته پاڪستان 1971ع ۾ هڪ تاريخي موڙ مان گذريو جڏهن ملڪ ٻن حصن ۾ ورهائجي ويو۔ ان وقت پاڪستان جي آبادي لڳ ڀڳ 6 ڪروڙ 20 لک، بنگلاديش جي 7 ڪروڙ جڏهن ته ڀارت جي آبادي ساڍا 55 ڪروڙ کان ٿوري گهٽ هئي۔ گذريل 54 سالن دوران آباديءَ ۾ آيل تبديليءَ جو ذڪر ڪندي مراد علي شاه چيو ته اڄ ڀارت جي آبادي 1 ارب 48 ڪروڙ، بنگلاديش جي 17 ڪروڙ 70 لک جڏهن ته پاڪستان جي آبادي وڌي 25 ڪروڙ 90 لک تائين پهچي چڪي آهي۔ هن چيو ته آبادي وڌڻ جي رفتار ۾ واضح فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو۔ هن چيو ڀارت جي آبادي 2.7 ڀيرا، بنگلاديش جي لڳ ڀڳ ٻه اڌ ڀيرا وڌي، جڏهن ته پاڪستان جي آبادي 4.2 ڀيرا وڌي وئي۔ وڏي وزير وڌيڪ چيو ته ڀارت ۽ بنگلاديش آباديءَ جي واڌ جي شرح لڳ ڀڳ 1.8 سيڪڙو تائين محدود رکي، جڏهن ته ڀارت پاڪستان جي ڀيٽ ۾ پنهنجي شرحِ واڌ 1.7 سيڪڙو گهٽ رکڻ ۾ ڪامياب ٿيو جيڪو ڊگهي مدي واري آبادي انتظام پاليسين جي ڪاميابي ظاهر ڪري ٿو۔ مراد علي شاه چيو ته جيڪڏهن پاڪستان 1971ع کانپوءِ بنگلاديش جهڙي آبادي واڌ واري راهه اختيار ڪري ها ته اڄ ملڪ جي آبادي لڳ ڀڳ 15 ڪروڙ 50 لک هجي ها جيڪا موجوده آباديءَ کان لڳ ڀڳ 10 ڪروڙ گهٽ آهي۔ هن چيو اسان کي پاڻ کان پڇڻو پوندو ته ڪٿي غلطي ٿي ۽ اسان وقت سر پنهنجون کوٽون ڇو نه مڃيون۔ هن آباديءَ جي واڌ کي هڪ گهرو سماجي مسئلو قرار ڏنو جنهن جا پري تائين ويندڙ معاشي اثر آهن۔ وڏي وزير ياد ڪيو ته 1970ع واري ڏهاڪي ۾ “ننڍو خاندان، خوشحال خاندان” جهڙا پيغام ٽيليويزن تي باقاعدي نشر ٿيندا هئا۔ هن چيو ان وقت رڳو پي ٽي وي هوندو هو، ۽ اسان اهي پيغام ٻڌندي وڏا ٿياسين پر هن افسوس جو اظهار ڪيو ته مارشل لا جي دور ۾ آبادي ڪنٽرول کي ترجيح نه ڏني وئي ۽ خانداني منصوبابندي جون مهمون آهستي آهستي عوامي بحث مان غائب ٿي ويون۔ هن چيو ٻين ملڪن وقت سر قدم کنيا، ڇو ته کين خبر هئي ته آباديءَ جي واڌ آخرڪار معاشي بار بڻجندي، پر بدقسمتي سان اسان ائين نه ڪري سگهياسين۔ وڏي وزير چيو ته جنرل ضياءُ الحق جي دور ۾ خانداني منصوبابندي کي نظرانداز ڪيو ويو جيتوڻيڪ جمهوريت جي بحالي کانپوءِ ٻيهر ڳالهه ٻولهه شروع ٿي ۽ اين جي اوز پڻ پنهنجو ڪردار ادا ڪيو۔ هن چيو ان جي باوجود اثر ايترو نه ٿيو، جيترو ٿيڻ گهرجي ها۔ ڪامياب قدمن جو حوالو ڏيندي مراد علي شاه شهيد محترمه بينظير ڀٽو جي ليڊي هيلٿ ورڪرز پروگرام کي ساراهيو جنهن گهر گهر وڃي خانداني منصوبابندي بابت شعور وڌايو۔ هن اعتراف ڪيو هن پروگرام سان ڪميونٽيز کي وڏو فائدو ٿيو، پر اڄ به اسان ٻين ملڪن جي ڀيٽ ۾ گهڻو پوئتي آهيون۔ وڏي وزير ان تاثر کي رد ڪيو ته خانداني منصوبابندي ڪو مذهبي مسئلو آهي۔ هن چيو ان کي بي سبب مذهبي بحث بڻايو ويو آهي، جڏهن ته حقيقت ۾ ائين ناهي۔ بين الاقوامي مثالون ڏيندي هن ٻڌايو ته گذريل ڏهاڪي دوران سعودي عرب ۾ آباديءَ جي واڌ 1.22 سيڪڙو، ايران ۾ 0.5 سيڪڙو، عراق ۾ 0.54 سيڪڙو، ۽ ترڪي ۾ رڳو 0.12 سيڪڙو رهي۔ هن چيو ته آمريڪا، جنهن جي آبادي لڳ ڀڳ 31 ڪروڙ آهي، به وڏن معاشي تقاضائن جي باوجود پنهنجي آباديءَ کي منظم رکيو آهي۔ پاڪستان جي جاگرافيائي حيثيت جو ذڪر ڪندي وڏي وزير چيو ته ملڪ جو رقبو لڳ ڀڳ 8 لک چورس ڪلوميٽر آهي پر ان باوجود هڪ پائيدار آبادي انتظام پروگرام ترتيب نه ڏئي سگهيو آهي۔ هن تقريب دوران پاڪستان جي تاريخ جي سڀ کان وڏي ۽ جامع سوشل اينڊ بيهيور چينج ڪميونيڪيشن (SBCC) مهم جي به شروعات ڪئي وئي جيڪا مرزا خليل الرحمٰن فائونڊيشن ۽ پاپوليشن ڪائونسل پاڪستان گڏجي شروع ڪئي آهي۔ وڏي وزير اميد ظاهر ڪئي ته اهڙيون ڪوششون ملڪ کي باخبر فيصلا ڪرڻ ۽ ڊگهي مدي واري سماجي ۽ معاشي استحڪام ڏانهن وٺي وينديون۔ مراد علي شاه آباديءَ جي واڌ ۽ پوليو جي خاتمي کي پاڪستان جا ٻه وڏا چئلينج قرار ڏيندي چيو ته ٻنهي لاءِ قومي اتفاقِ راءِ ۽ گڏيل ڪوششن جي ضرورت آهي۔ هن چيو ته پاڪستان ٺهڻ وقت هڪ عورت اوسطاً ست ٻارن کي جنم ڏيندي هئي جيڪا ان وقت بنگلاديش جهڙي صورتحال هئي۔ هن چيو اڄ پاڪستان ۾ پيدائش جي شرح لڳ ڀڳ 3.5 کان 3.6 آهي، جڏهن ته بنگلاديش ان کي تقريباً ٻه تائين آڻي ڇڏيو آهي۔ وڏي وزير ٻڌايو ته پاڪستان ۾ مانع حمل طريقن جي استعمال جي شرح لڳ ڀڳ 34 سيڪڙو آهي جڏهن ته بنگلاديش ۾ اها 62 سيڪڙو آهي۔ هن چيو بنگلاديش آبادي ڪنٽرول کي قومي بقا جو مسئلو قرار ڏنو، جڏهن ته پاڪستان ۾ اسان ان کي گهڻو ڪري سماجي مسئلو ئي سمجهندا رهياسين۔ هن چيو ته بنگلاديش ۾ قومي اتفاقِ راءِ سان پاليسيون ٺاهيون ويون جڏهن ته پاڪستان ۾ پاليسيون بار بار تبديل ٿينديون رهيون۔ ڊگها مارشل لا دور انهن پاليسين کي سخت نقصان پهچايو ۽ آبادي ڪنٽرول تي ڳالهائڻ به هڪ قسم جو ٽيبُو بڻجي ويو۔ ماضي جي قدمن جو ذڪر ڪندي مراد علي شاه چيو ته 1990ع واري ڏهاڪي ۾ شهيد محترمه بينظير ڀٽو ليڊي هيلٿ ورڪرز پروگرام شروع ڪيو، جنهن ۾ هيٺين سطح تي عورتن کي شامل ڪيو ويو۔ هن چيو سندس پيغام بلڪل واضح هو، ۽ هن عالمن کي به پروگرام ۾ شامل ڪيو۔ هن عورتن جي بااختياري ۽ بهتر تعليم جي اهميت تي زور ڏيندي چيو ته ٻارن جي شاديءَ تي پابندي جهڙا مسئلا بي سبب تڪرارن جو شڪار بڻايا پيا وڃن۔ هن چيو اسان ضرور پوئتي آهيون پر اڃا وقت هٿ مان نڪتو ناهي۔ البت، هاڻي هن مسئلي تي ڪنٽرول لاءِ اسان کي اڳ کان 15 کان 20 ڀيرا وڌيڪ محنت ڪرڻي پوندي۔ وڏي وزير مرزا خليل الرحمٰن فائونڊيشن جي ڪردار کي ساراهيندي چيو ته جيو نيٽورڪ جا نوجوان ورڪر، آبادي منصوبابندي کاتو، وفاقي ۽ صوبائي حڪومتون ۽ پاپوليشن ڪائونسل کي گڏجي ڪم ڪرڻو پوندو ۽ رابطي جي ڪوششن کي وڌيڪ مضبوط ڪرڻو پوندو۔ پوليو بابت ڳالهائيندي مراد علي شاه چيو ته پاڪستان ۽ افغانستان دنيا جا اهي ٻه ئي ملڪ آهن جتي پوليو اڃا موجود آهي۔ هن 2 کان 8 فيبروري تائين هلندڙ پوليو مخالف مهم جي ڀرپور حمايت جي اپيل ڪئي۔ هن ياد ڏياريو ته پوئين مهم دوران هن ميڊيا مالڪن کي خط لکي هر نيوز بليٽن کان اڳ 15 سيڪنڊن جا پوليو آگاهي پيغام هلائڻ جي درخواست ڪئي هئي۔ هن چيو مان ٻيهر به خط لکندس۔ هن ميڊيا مالڪن کان اپيل ڪئي ته گهٽ ۾ گهٽ هر نيوز بليٽن جا پهريان 10 سيڪنڊ اسان جي ٻارن جي مستقبل لاءِ وقف ڪيا وڃن۔ وڏي وزير والدين تي زور ڏنو ته هو پنهنجن ٻارن کي پوليو جا ڦڙا ضرور پيارين ۽ ميڊيا ادارن کي چيو ته عوام کي مثبت ۽ فلاحی مقصدن ڏانهن رهنمائي ڪن۔ هن چيو پوليو جي خاتمي ۾ پنهنجو ڪردار ادا ڪريو، هي مهم رڳو جيو نه پر سڄي ملڪ جي فائدي لاءِ آهي۔