وڏي وزير پاران چولستان ڪينال رٿا جي سخت مخالفت، غير آئيني ۽ سنڌ جي پاڻي جي حقن جي ڀڃڪڙي قرار

وڏي وزير پاران چولستان ڪينال رٿا جي سخت مخالفت، غير آئيني ۽ سنڌ جي پاڻي جي حقن جي ڀڃڪڙي قرار

ڪراچي (28 مارچ): سنڌ جي وڏي وزير سيد مراد علي شاهه چولستان ڪينال منصوبي جي سخت مخالفت ڪندي انکي غير آئيني ۽ سنڌ جي پاڻي جي حقن جي ڀڃڪڙي قرار ڏنو آهي. ڊان نيوز سان ڳالهائيندي هن زور ڏنو ته منصوبو گڏيل مفادن واري ڪائونسل (CCI) جي منظوري ۽ صوبن ۾ اتفاق راءِ کان سواءِ اڳتي نه ٿو وڌي سگهي. هن وزيراعظم شهباز شريف کان مطالبو ڪيو ته هن معاملي تي فوري طور تي سي سي آءِ جو اجلاس گهرايو وڃي. تاريخي پس منظر ۽ منصوبي جي مخالفت بابت ڳالهائيندي مراد علي شاهه واضح ڪيو ته چولستان کي ڪينال سسٽم ذريعي آباد ڪرڻ جو خيال نئون ناهي. هي منصوبو پهريون ڀيرو 1919ع ۾ برٽش گورنمنٽ دوران پيش ڪيو ويو هو پر برطانوي حڪومت پنجاب جي تجويز کي رد ڪندي چيو ته اهو علائقو انساني آبادڪاري لاءِ مناسب ناهي. مراد علي شاهه چيو ته نگران حڪومت دوران پنجاب حڪومت هن اسڪيم کي ٻيهر متعارف ڪرايو ۽ پاڻي وسيلن لاءِ ارسا کان اين او سي حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. پنجاب جو موقف هو ته ڪوٽڙي کان هر سال 27 ملين ايڪڙ فوٽ پاڻي وهندو آهي جيڪو ظاهر ڪري ٿو ته اتي پاڻي گهڻو موجود آهي. جڏهن ته مراد علي شاهه انهن انگن اکرن کي غلط قرار ڏنو ۽ موقف اختيار ڪيو ته وقت سان گڏ اصل پاڻي جو وهڪرو گهڻو گهٽجي ويو آهي. تڪراري پاڻي جي دستيابي: تاريخي ڊيٽا پيش ڪندي وڏي وزير چيو ته 1976 کان 1999 تائين ڪوٽڙي ڊائون اسٽريم تي سراسري پاڻي جو وهڪرو 35 ملين ايڪڙ فوٽ هو. 2023 تائين هي سراسري گهٽجي 27 ملين ايڪڙ فوٽ رهجي ويو آهي جڏهن ته گذريل 25 سالن ۾ اهو وڌيڪ گهٽجي فقط 17 ملين ايڪڙ فوٽ ٿي ويو آهي. هن چيو ته اسان گهٽ ۾ گهٽ 10 ملين ايڪڙ فوٽ جي گهرج ڪريون ٿا پر هن وقت ڪوٽڙي ڊائون اسٽريم ۾ رڳو 8.5 ملين ايڪڙ فوٽ پاڻي پهچي رهيو آهي. انهن انگن اکرن کي نظر ۾ رکندي مراد علي شاهه پنجاب کي اضافي پاڻي رکڻ جي منطق تي سوال اٿاريو ۽ چيو ته سنڌ جا پاڻي جا وسيلا اڳ ۾ ئي دٻاءُ هيٺ هئا. هڪ سوال جي جواب ۾ مراد علي شاهه ان دعويٰ کي رد ڪري ڇڏيو ته صدر آصف علي زرداري منصوبي جي منظوري ڏني هئي. هن واضح ڪيو ته صدر ڪنهن به منصوبي جي منظوري نٿو ڏئي ۽ وضاحت ڪئي ته اهڙا معاملا لاڳاپيل سرڪاري ادارن جي اختيار ۾ اچن ٿا ۽ انهن لاءِ صوبن جي رضامندي جي ضرورت آهي. مراد علي شاهه ڪيترن ئي مثالن جو حوالو ڏيندي چيو ته صدر زرداري سنڌ ۾ شاهراه ڀٽو منصوبي جي منظوري نه ڏني، ساڳئي ريت ٿر ۾ وڏا ترقياتي منصوبا پڻ صدارتي منظوري کان سواءِ مڪمل ڪيا ويا. وڏي وزير وضاحت ڪئي ته جيتوڻيڪ صدر ڪنهن منصوبي جي حمايت ڪري سگهي ٿو پر اصل فيصلو ڪرڻ صوبائي ۽ وفاقي ادارن جهڙوڪ IRSA، ECNEC، ۽ CCI وٽ آهي. ڇهن ڪينالن جو تڪرار: مراد علي شاهه منصوبي تحت بحث هيٺ ڇهن ڪينالن جي وضاحت ڪندي چيو ته ٻه ڪينال اڳ ۾ ئي موجود آهن ۽ پراڻي آبپاشي نظام جو حصو آهن. هن چيو ته سنڌ ۾ تجويز ڪيل ٻن ڪينالن (ٿر ۽ ريڻي ڪينال) تي بحث ڪيو ويو پر باضابطه طور تي عمل نه ڪيو ويو جڏهن ته پنجاب ۾ تجويز ڪيل ٻه ڪينال، چولستان ڪينال ۽ چوبارا ڪينال (جيڪو گريٽر ٿل ڪينال جي واڌ جو حصو آهي) هڪ حقيقي پريشاني جو سبب آهن. هن واضح ڪيو ته سي سي آءِ جي منظوري کانسواءِ ڪوبه نئون ڪينال تعمير نٿو ڪري سگهجي ۽ هن مسئلي تي اڃا تائين سي سي آءِ جو ڪو به اجلاس نه ٿيو آهي. سي سي آءِ جي اجلاس جو مطالبو: وڏي وزير چيو ته سندس حڪومت سي سي آءِ ۾ منصوبي کي باضابطه طور تي چئلينج ڪيو آهي ۽ ارسا پاران پاڻي جي ورڇ جي منظوري تي اعتراض اٿاريا آهن. هن زور ڏنو ته هي منصوبو ان وقت تائين اڳتي نه ٿو وڌي سگهي جيستائين سي سي آءِ فيصلو نٿو ڪري. مراد علي شاهه وڌيڪ چيو ته پنجاب حڪومت اڳ ۾ ئي گرين پاڪستان انيشيئيٽو تحت چولستان ۾ زمين رکي ڇڏي آهي جتي ٽيوب ويل ۽ زميني پاڻي آبپاشي لاءِ استعمال ٿي رهيو آهي. هن چيو ته هن علائقي ۾ 300 ڪلوميٽر وڏو ڪينال ٺاهڻ ڪنهن به حالت ۾ قابل قبول ناهي. اسيمبلي جي متفقه مخالفت:  مراد علي شاهه چيو ته سنڌ اسيمبلي چولستان ڪينال منصوبي خلاف قرارداد منظور ڪئي آهي ۽ سنڌ ۾ مخالف ڌر پارٽيون جن ۾ پاڪستان پيپلز پارٽي (PPP) به شامل آهي ان خلاف متحد آهن. هن مطالبو ڪيو ته وزيراعظم شهباز شريف منصوبي تي واضح موقف اختيار ڪري ۽ مناسب مشاورتي عمل مڪمل ٿيڻ تائين ان کي رد ڪري. سنڌ حڪومت چولستان ڪينال منصوبي جي سخت مخالفت ڪري رهي آهي ڇاڪاڻ ته ان کي پاڻي جي کوٽ، قانوني خلاف ورزين ۽ بين الصوبائي اتفاق راءِ جي کوٽ تي سخت خدشا آهن. وڏي وزير چيو ته آخري فيصلو هاڻي وفاقي حڪومت ۽ سي سي آءِ جي هٿن ۾ آهي جنهن اڃا تائين ان معاملي تي ڪا به ميٽنگ نه ڪئي آهي.